Waarom het onzin is dat jongeren zich door kerkgebouwen laten bekeren

Mother's prayer. -visavis- CC / Flickr
Mother’s prayer. -visavis- CC / Flickr

Het nieuws is erg mooi: kerkgebouwen spelen een belangrijke rol in de bekering van jongeren. Opwekkend nieuws voor kerken die met een prachtig gebouw zitten, maar verder niet weten wat ze met jongeren aan moeten. Maar zoals het vaker gaat met mooi nieuws: het is te mooi om waar te zijn. Wie in de cijfers duikt, ontdekt dat er van deze boude bewering niets klopt. Verschillende twitteraars (bijvoorbeeld Hendro Munsterman en Martijn Vellekoop) pikten het bericht op en vervolgens namen journalisten (Dag6 / Nederlands Dagblad, ik kijk naar jullie) het nieuws onkritisch over. Hier een ontzenuwing van het bericht en een pleidooi om toch vooral voorbij de persberichten te kijken en zelf in cijfers te duiken.

Het onderzoek naar jongeren en kerkgebouwen

Het onderzoek waar het om gaat is uitgevoerd door ComRes. Dit is een commerciëel onderzoeksbureau dat het onderzoek uitvoerde in opdracht van Hope Revolution Partnership, een evangelisch jongerenorganisatie die gericht is op evangelisatie, en de Church of England. Je kunt de vraagstelling, de antwoorden en de methodologie hier vinden. ComRes lijkt een betrouwbaar onderzoeksbureau (maar er zit toch wel een addertje onder het gras, waarover hieronder meer) en het onderzoek is voor zover ik het kan bepalen degelijk uitgevoerd. ComRes heeft gebruik gemaakt van een representatieve sample van 2000 jongeren tussen de 11 en de 18 jaar. Ze hebben deze jongeren een lange lijst met vragen gesteld, waaronder dus een vraag over kerkgebouwen. Tot zover dus niks mis mee.

Wat journalisten en spindoctors van het onderzoek maakten

Het is altijd interessant om te zien wat journalisten en anderen die graag media-aandacht willen met onderzoek doen. De Daily Telegraph, een van de grote Britse kranten, komt op 17 juni met een artikel over het onderzoek. De headline: “One in six young people are Christian as visits to church buildings inspire them to convert”. Het eerste deel van de zin (“One in six young people are Christian”) is op zich al interessant en wordt ook door het onderzoek ondersteund. Het tweede deel van de zin (“visits to church buildings inspire them to convert”) is echter onzin. Hoe de Daily Telegraph hieraan komt is mij niet helemaal duidelijk: wat ik vermoed is dat ze een persbericht hebben overgeschreven. Het lijkt onwaarschijnlijk dat ze zelf in de cijfers gedoken zijn.

Het Nederlands Dagblad zet onzinkop onder artikel
Het Nederlands Dagblad zet onzinkop onder artikel

Het nieuws van de Daily Telegraph werd door verschillende Nederlandse twitteraars overgenomen, vervolgens schreef de ND spin-off Dag6 erover en 22 juni 2017 publiceert het Nederlands Dagblad er ook over. De kop? “Kerkgebouw brengt jongeren tot geloof”. Het ND stelt dus het tweede, onzingedeelte van de Daily Telegraph artikel centraal . De schrijver van het stuk, Rien van den Berg haalt enkele cijfers uit het onderzoek aan en citeert verschillende Nederlandse vertegenwoordigers van jongerenorganisaties over de rol van symboliek en kerkgebouw.

Waarom kerkgebouwen jongeren niet bekeren

Laten we eens duiken in het onderzoek zelf. Zoals gezegd, de cijfers zijn gewoon te vinden op de website van ComRes. De vraag waar het allemaal om draait is vraag 32: “When you think about the reasons you became a Christian which two or three of the following, if any, were most important for you?”. Twee details die hier van belang zijn: (1) deze vraag werd alleen aan de jongeren gevraagd die zich als christen identificeren. Logisch, want het gaat om redenen waarom jongeren christen zijn geworden, maar het is van belang om in te zien dat het hier dus om een kleinere subset van alle jongeren gaat. (2) De ondervraagde jongeren konden twee of drie verschillende antwoorden geven. Ze hoeven dus niet dé belangrijkste reden te noemen, maar een aantal.

Wat blijkt uit de cijfers? Het bezoeken van een kerkgebouw is, in orde van belangrijkheid, de vijfde reden die jongeren geven. 108 christelijke jongeren (13%) noemt dit als reden. Opgroeien in een christelijk gezin (45%), naar een religieuze school gaan (17%), zondagsschool (15%) en bijbel lezen (15%) werden genoemd als belangrijkere reden om christen te worden. Kortom, waarom zou je nou het kerkgebouw als belangrijk instrument voor het bekeren van jongeren naar voren willen halen als er andere, veel belangrijkere instrumenten zijn?

En er komt nog iets aan het licht als we de cijfers verder bekijken: aan de jongeren is ook gevraagd wanneer zij zich als christen zijn gaan beschouwen. Hier komt het: van de jongeren die zeggen dat het kerkgebouw voor hen belangrijk is in het worden van een christen, zegt de de overgrote meerderheid (65) dat ze altijd al christen zijn geweest. Hier is dus niet echt sprake van bekering. Er zijn een aantal (35) die zeggen dat het kerkgebouw belangrijk was voor het worden van een christen voor hun 11de. En er zijn slechts 8 jongeren die zeggen dat na hun 11e het kerkgebouw een van de twee of drie redenen was om christen te worden. Van deze 43 jongeren (5% van het aantal jongeren dat zich christen noemt) zou je dus kunnen zeggen dat het kerkgebouw een rol speelt in hun bekering.

Dus, in het kort, van de 825 jongeren die zichzelf christen noemen zegt slechts 5% dat het kerkgebouw een rol speelde in hun bekering. Daarbij komt dat andere factoren, zoals opgroeien in een christelijke familie of naar een christelijke school gaan, veel belangrijker zijn.

Waarom het kerkgebouw geheel onterecht centraal in de berichtgeving kwam te staan

Gezien de cijfers, waarom werd er in de berichtgeving het belang van het kerkgebouw naar voren gehaald, terwijl het in het onderzoek een marginale rol speelt? Dit lijkt me nu een typisch staaltje mediadynamiek. Het punt is namelijk: dat iemand die opgroeit in een christelijke familie een grote kans heeft om christen te worden, is namelijk geen nieuws. Dat is allang bekend. Hetzelfde geldt voor de andere drie factoren die als belangrijkste reden werden genoemd om christen te worden.

Dat het kerkgebouw ook een rol speelde was een juicy fact dat de Daily Telegraph, en vervolgens andere nieuwsmedia centraal gingen stellen en veel groter gingen maken dan het onderzoek zelf kan waarmaken.

Wat verder op de achtergrond meespeelt is dat de Church of England, een van de opdrachtgevers voor het onderzoek, nogal wat prachtige kerken heeft. Zou dat in de interpretatie van het onderzoek een rol hebben gespeeld? Ik vermoed van wel. En nog een belangrijk detail: ComRes is dit jaar een speciale onderzoeksafdeling naar geloof en religie gestart. Wat is er nou beter voor een onderzoeksbureau dan dat hun onderzoek uitgebreid in de kranten terecht komt? Mooie, gratis promotie voor ComRes’ nieuwe afdeling.

Ik kan niet achterhalen welke rol ComRes heeft gespeeld in het sturen van de interpretatie van de resultaten door de Daily Telegraph. Zo kon ik geen persbericht hierover vinden. Maar: is het niet een opmerkelijk toeval dat juist een obscuur detail in het onderzoek dat het meest nieuwswaardig is door de kranten centraal wordt gesteld? Het is in dit verband opvallend dat ComRes bij de onderzoeksdata vermeld dat press releases en andere publicaties alleen toegestaan zijn nadat er contact is geweest met ComRes. Als journalisten zich daar aan gehouden hebben, heeft ComRes dus alle gelegenheid om de berichtgeving over het onderzoek te sturen.

De Nederlandse kranten (ND dus) kan verweten worden dat ze hun onderzoekswerk niet goed hebben uitgevoerd. Een zorgvuldige lezing van de cijfers had aan het licht gebracht dat kerkgebouwen slechts een marginale rol spelen in de bekering van jongeren. Dat hadden ze ook wel kunnen weten. Uit ander onderzoek blijkt namelijk telkens weer dat relaties een cruciale rol spelen in bekeringsprocessen. Maar goed, dat is geen nieuws.

update 01/07/2017 Inmiddels heeft ND het bericht gerectificeerd en gereageerd in een column. Een eerlijke, zelfkritische reactie. Wat mij betreft is hiermee de zaak afgerond.

5 thoughts on “Waarom het onzin is dat jongeren zich door kerkgebouwen laten bekeren

  1. Mooie analyse, Marten! Ik denk zelfs dat het kerkgebouw als zodanig nog minder van belang is voor jongeren, maar dat zij bij beantwoording van de vraag vooral gedacht hebben aan: ‘naar de kerk gaan’.

  2. Bedankt Marten, voor het precies verwoorden waar ik gisteren me ook druk over maakte. Ik heb ook het onderzoek opgevraagd en het onderzoeksbureau om verklaring gevraagd waar de conclusies in het nieuws vandaan komen. Geen idee! Tot nu toe nog geen reactie gekregen. De ‘Jeugd Alpha’ waar ik werk, wat nu Alpha – Youth heet komt nu een beetje onnodig in een wat somber daglicht.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>